• Inwestycje Private Equity/Venture Capital w Polsce w roku 2010

    Raport autorstwa Zbigniewa Drewniaka na temat rynku PE/VC w Polsce w roku 2010

    Rynek inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka (Private Equity/Venture Capital) zostanie przedstawiony w podziale na trzy główne etapy procesu inwestycyjnego, a więc: pozyskanie kapitału przez fundusze podwyższonego ryzyka od inwestorów, inwestycje kapitału podwyższonego ryzyka oraz dezinwestycje. W opracowaniu zawarto dane za lata 2007-2009, tj. okres, w którym publikowane dane dotyczące rynku inwestycji Private Equity/Venture Capital (PE/VC) odnoszą się do polskich przedsiębiorstw korzystających z tego typu finansowania, a nie funduszy PE/VC działających w Polsce. Wykorzystane w opracowaniu dane pochodzące z Europejskie Stowarzyszenie Private Equity/Venture Capital (EVCA – European Private Equity & Venture Capital Association), które prowadzi statystykę polskiego rynku inwestycji PE/VC od 1998 roku.

    Polska jest największym rynkiem kapitału podwyższonego ryzyka w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Wartość zrealizowanych w 2009 roku inwestycji stanowiła 11% ogólnej wartości inwestycji w Regionie. Rynek kapitału podwyższonego ryzyka w Europie Środkowo-Wschodniej zaczął się dynamicznie rozwijać po akcesji nowych państwa do Unii Europejskiej w 2004 roku. Zrealizowane w 2009 roku inwestycje stanowiły 11% ogólnej wartości inwestycji w całej Europie. Dominująca rola polskiego rynku kapitału podwyższonego ryzyka przejawia się również w tym, że właśnie w Polsce swoje oddziały mają największe firmy zarządzające funduszami podwyższonego ryzyka i inwestujące w Regionie, które w 2009 roku zgromadziły prawie 126 mln euro, co stanowiło 54% kapitałów pozyskanych przez fundusze z siedzibą w Europie Środkowo-Wschodniej. Swoje siedziby w Polsce w 2009 roku miały 23 firmy zarządzające funduszami podwyższonego ryzyka. Zarządzały one kapitałem, którego wartość na koniec 2009 roku wynosiła około 3,6 mld euro. Nie mniej jednak, Polska nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału, jako lidera na rynku inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka w Europie Środkowo-Wschodniej. Analiza wartość wskaźnika udziału inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka do wartości Produktu Krajowego Brutto (PKB) wypada w przypadku Polski niekorzystnie (wykres 1). Wartość tego wskaźnika dla państwa Europy Środkowo-Wschodniej wyniosła w 2009 roku 0,239%, podczas gdy dla Europy wskaźnik ten wyniósł 0,181%. W poprzednich latach wartość wskaźnika dla Europy była znacznie wyższa niż średnia dla państw regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Udział wartości inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka do PKB w Polsce nie przekroczył w ostatnich latach wartości 0,2%.

    Wykres 1. Inwestycje kapitału podwyższonego ryzyka w stosunku do PKB w wybranych państwach Europy w latach 2007-2009 (%)

    Źródło: Central and Eastern Europe Statistics 2009, An EVCA Special Paper, EVCA Central and Eastern Europe Task Force, Brussels 2010, s. 10-12

    Pozyskiwanie kapitału

    W latach 2007-2009 fundusze PE/VC działające w Polsce pozyskały od inwestorów ponad 1,5 mld euro. Najwięcej bo aż 743 mln euro fundusze pozyskały w 2008 roku. Niekorzystne warunki inwestycyjne sprawiły, że fundusze pozyskały relatywnie mniej kapitału w ostatnim roku analizy (wykres 2).

    Wykres 2. Kapitał pozyskany przez fundusze PE/VC działające w Polsce w latach 2007-2009 (tys. euro)


    Źródło: EVCA

    Analizując strukturę pozyskanego kapitału ze względu na inwestorów, należy podkreślić, iż kapitał pozyskiwany przez fundusze w ostatnich latach pochodził głównie od banków, funduszy emerytalnych, firm ubezpieczeniowych oraz innych funduszy PE/VC w formie tzw. funduszy funduszy (wykres 3).

    Wykres 3. Struktura kapitału pozyskanego przez fundusze PE/VC działające w Polsce wg inwestorów w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Warto jednak zaznaczyć, że większość kapitału pozyskanego przez fundusze PE/VC ma źródła pozakrajowe. W latach 2007-2009 ze źródeł krajowych fundusze działające w Polsce pozyskały jedynie 8,6 mln euro. Tak niskie zainteresowanie rodzimych inwestorów instytucjonalnych inwestycjami na rynku PE/VC wynika w dużej mierze z ograniczeń prawnych dotyczących polityki inwestycyjnej. Dotyczy to w szczególności funduszy emerytalnych. Warto również zauważyć, że w latach 2007-2009 fundusze nie pozyskały finansowania z rynku kapitałowego. Aktywności inwestycyjnej nie wykazują również przedsiębiorstwa. Pozyskany kapitał, fundusze przewidują przeznaczyć na inwestycje w dojrzałe spółki poprzez transakcje wykupów menedżerskich (wykres 4).

    Wykres 4. Zakładane stadium rozwoju spółki, na jakie ma zostać przeznaczony kapitał pozyskany w poszczególnych latach


    Źródło: EVCA

    Inwestycje na polskim rynku PE/VC

    W latach 2007-2009 fundusze PE/VC zainwestowały w Polsce ok. 1,65 mld euro, przeprowadzając blisko 200 inwestycji. Średnia wartość pojedynczej transakcji wyniosła ponad 8,6 mln euro. Z finansowania kapitałem podwyższonego ryzyka skorzystało 58 przedsiębiorstw w 2007 roku, 71 w 2008 roku oraz zaledwie 26 przedsiębiorstwa w 2009 roku (wykres 5 i 6).

    Wykres 5. Wartość inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka zainwestowanego w polskie przedsiębiorstwa w latach 2007-2009 (tys. euro)


    Źródło: EVCA

    Wykres 6. Liczba inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka przeprowadzonych w Polsce oraz liczba polskich przedsiębiorstw korzystających z finansowania kapitałem podwyższonego ryzyka w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Inwestycje kapitału podwyższonego ryzyka były skoncentrowane na transakcjach wykupów menedżerskich, których udział wyniósł 80% wartości inwestycji w polskie przedsiębiorstwach w latach 2007-2009. W 14% kapitał podwyższonego ryzyka finansował wzrost polskich przedsiębiorstw. 5% inwestycji było związane z inwestycjami typu venture capital, a więc przeznaczonymi na wczesne fazy rozwoju. Wśród inwestycji venture capital, największy udział miały inwestycje w tzw. późną fazę venture, mniejsze znaczenie miały inwestycje w fazę wstępną i fazę startu rynkowego (wykres 7).

    Wykres 7. Struktura inwestycji (pod względem wartości) zrealizowanych przez fundusze podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według stadium inwestycji w latach 2007-2009 (%)


    Źródło: EVCA

    Do innych wniosków prowadzi analiza struktury inwestycji pod względem liczby przeprowadzonych transakcji. Okazuje się, że blisko połowa transakcji (93) w latach 2007-2009 była związana z segmentem venture capital, wśród których najwięcej dotyczyło późnych faz venture. W tym samym okresie zrealizowano 67 transakcji wykupów menedżerskich, 23 związane ze wzrostem polskich przedsiębiorstw, 2 dotyczące refinansowania oraz 7 transakcji restrukturyzacyjnych (wykres 8).

    Wykres 8. Struktura inwestycji (pod względem ilości inwestycji) zrealizowanych przez fundusze podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według stadium inwestycji w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Podobnie jak w przypadku inwestycji funduszy podwyższonego ryzyka w Polsce wpływ na takie rozbieżności ma wartość pojedynczej inwestycji w poszczególnych fazach. Średnia wartość transakcji przeprowadzonej w Polsce w latach 2007-2009 wyniosła prawie 19,7 mln euro. Z kolei średnia wartość transakcji w segmencie venture capital wyniosła prawie 0,97 mln euro (tabela 1).

    Tabela 1. Średnia wartość inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według stadiów w latach 2007-2009 (tys. euro)


    Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych EVCA

    Analizując szczegółowo transakcje wykupów menedżerskich w polskich przedsiębiorstwach, można stwierdzić, że w latach 2008-2009 ok. 2/3 środków zainwestowanych było związane z finansowaniem transakcji średnich, ponad 22% dużych oraz prawie 11% małych. W latach 2008-2009 nie zrealizowano żadnej mega transakcji (wykres 9).

    Wykres 9. Struktura inwestycji (pod względem wartości) w wykupy menedżerskie w polskich przedsiębiorstwach w latach 2008-2009* według wielkości transakcji**


    *statystyka odnośnie struktury wykupów menedżerskich w polskich przedsiębiorstwach prowadzona jest od 2008 roku
    **transakcje małe – poniżej 15 mln euro, średnie – od 15 do 150 mln euro, duże – od 150 do 300 mln euro, mega – powyżej 300 mln euro
    Źródło: EVCA.

    Fundusze podwyższonego ryzyka najwięcej zainwestowały w latach 2007-2009 w polskie przedsiębiorstwa z sektora biotechnologii i medycyny (18,3%), dóbr konsumpcyjnych (17,9%), transportu (17,3%), dóbr przemysłowych (15,3%) oraz usług finansowych (10,8%). Udział inwestycji w pozostałe sektory gospodarki nie przekroczył 10% wartości inwestycji (wykres 10).

    Wykres 10. Alokacja inwestycji (wartość inwestycji) kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według sektorów gospodarki w latach 2007-2009 (%)


    Źródło: EVCA

    W przypadku większości sektorów, inwestycje dotyczyły fazy wzrostu i wykupów menedżerskich, aniżeli segmentu venture capital. Jedynie w przypadku branży telekomunikacyjnej, większość zainwestowanych środków była związana z inwestycjami typu venture capital (wykres 11).

    Wykres 11. Alokacja inwestycji (wartość inwestycji) kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według sektorów gospodarki oraz stadium inwestycji w latach 2007-2009 (%)


    Źródło: EVCA

    Biorąc pod uwagę liczbę inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach w latach 2007-2009, najwięcej transakcji dotyczyło takich sektorów jak: telekomunikacja (45), przemysł komputerowy i elektroniczny (28), dobra konsumpcyjne (22), biotechnologia i medycyna (22) oraz dobra przemysłowe (21). Alokację inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według sektorów gospodarki przedstawia wykres 12.

    Wykres 12. Alokacja inwestycji (liczba inwestycji) kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według sektorów gospodarki w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Ponadto w takich sektorach jak: przemysł chemiczny, budownictwo, telekomunikacja, usługi konsumpcyjne oraz biotechnologia i medycyna, większość transakcji dotyczyła segmentu venture capital (wykresy 12 i 13). Szczególnie takie dziedziny jak biotechnologia oraz szeroko rozumiana branża medyczna są charakterystyczne dla inwestycji typu venture capital. Są to branże szybko rozwijające się i pozwalające na osiągnięcie ponadprzeciętnych stóp zwrotu. Należy jednak pamiętać o wysokim ryzyku tego typu inwestycji. Fundusze powinny być również przygotowane na stosunkowo długi okres inwestycji w tego typu spółki.

    Wykres 13. Alokacja inwestycji (liczba inwestycji) kapitału podwyższonego ryzyka w polskich przedsiębiorstwach według sektorów gospodarki oraz stadium inwestycji w latach 2007-2009 (%)


    Źródło: EVCA

    Większość środków w polskie przedsiębiorstwa przeznaczana był na nowe inwestycje. Dotyczyło to 105 inwestycji, których łączna wartość stanowiła 70% ogólnej wartości inwestycji w latach 2007-2009., W 13% inwestycje stanowiły kontynuację wcześniejszych projektów (wykres 13).

    Wykres 14. Struktura inwestycji w polskich przedsiębiorstwach według podziału na nowe inwestycje i inwestycje kontynuowane w poszczególnych latach


    Źródło: EVCA

    Dezinwestycje na polskim rynku PE/VC

    W latach 2007-2009 fundusze podwyższonego ryzyka dokonały 76 wyjść z polskich przedsiębiorstw, w które wcześniej zainwestowały ponad 286 mln euro. W roku 2007 fundusze zrealizowały wyjścia z polskich spółek o łącznej wartości ponad 185 mln euro licząc po koszcie nabycia. Kolejne lata to wyraźny spadek wartości dezinwestycji z polskich przedsiębiorstw (wykres 14).

    Wykres 15. Roczna wartość dezinwestycji z polskich spółek w latach 2007-2009 (tys. euro)


    Źródło: EVCA

    Najwięcej, bo aż 44,2% wartości dezinwestycji zrealizowano w Polsce poprzez sprzedaż innemu funduszowi podwyższonego ryzyka. Wartość dezinwestycji poprzez sprzedaż udziałów inwestorowi strategicznemu wyniosła 18,6% wartości dezinwestycji ogółem. Z kolei sprzedaż przez zwrot pożyczki była związana z kwotą dezinwestycji równą 12,9% wartości wszystkich zrealizowanych wyjść (wykres 15).

    Wykres 16. Struktura dezinwestycji (co do wartości) z polskich przedsiębiorstw według rodzajów zrealizowana przez fundusze podwyższonego ryzyka w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Analizując dezinwestycje pod względem liczby przeprowadzonych transakcji, najczęstszym sposobem wychodzenia funduszy podwyższonego ryzyka z polskich spółek była sprzedaż inwestorowi strategicznemu (18 transakcji), następnie sprzedaż innemu funduszowi podwyższonego ryzyka (13 transakcji) oraz oferta publiczna (12 transakcji) (wykres 16). W okresie 2007-2009 fundusze podwyższonego ryzyka przeprowadziły 76 transakcji dezinwesycji z polskich przedsiębiorstw.

    Wykres 17. Struktura dezinwestycji (co do liczby transakcji) z polskich przedsiębiorstw według rodzajów zrealizowana przez fundusze podwyższonego ryzyka w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    W latach 2007-2009 12,8% wartości dezinwestycji dotyczyło przedsięwzięć typu venture capital. 87,2% ogólnej wartości dezinwestycji związane było z transakcjami wykupów menedżerskich oraz fazą wzrostu. Średnia wartość dezinwestycji w fazie venture capital była dużo niższa aniżeli wartość dezinwestycji w fazie wzrostu i wykupu menedżerskiego. Najwyższą wartość miały dezinwestycje w formie sprzedaży poprzez zwrot pożyczki oraz poprzez sprzedaż innemu funduszowi podwyższonego ryzyka. Z kolei dezinwestycje o najniższej wartości zrealizowano w formie likwidacji (odpisania wartości) oraz sprzedaży grupie menedżerskiej. Średnia wartość jednej dezinwestycji w okresie 2007-2009 wyniosła nieco ponad 3 mln euro (tabela 2).

    Tabela 2. Wartość pojedynczej dezinwestycji z polskich spółek w latach 2007-2009


    Źródło: EVCA

    Dostępne są już dane na temat polskiego rynku inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka za pierwsze półrocze 2010 roku. Wynika z nich, że fundusze działające w Polsce zainwestowały w pierwszej połowie 2010 roku ponad 283 mln euro w 19 przedsiębiorstw. W większości (ponad 86%) były to inwestycje przeprowadzone w formie wykupów menedżerskich, a więc dotyczące większych podmiotów. Wciąż znikomy jest udział inwestycji we wczesne etapy rozwoju spółek. Przyszłość polskiego rynku inwestycji PE/VC będzie zależała od kilku czynników. Jednym z nich jest wsparcie i tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju mniejszych funduszy PE/VC, często o zasięgu regionalnym, których aktywność mogłaby się przyczynić do zwiększenia inwestycji w małe przedsiębiorstwa znajdujące się we wczesnych fazach rozwoju. Istotną barierą rozwoju rynku jest również brak aktywności inwestorów krajowych, w tym szczególnie funduszy emerytalnych i instytucji ubezpieczeniowych. Zmiany w prawie zmierzające do umożliwienia tym podmiotom inwestowania na rynku kapitału podwyższonego ryzyka w znacznie większym stopniu przyczyni się niewątpliwie do wzrostu wartości przeprowadzanych inwestycji i stworzy tym samym szanse rozwoju wielu małym i średnim przedsiębiorstwom.

    Autor: Zbigniew Drewniak

  • Angel Capital Association
  • British Business Angels Association
  • London Business Angels
  • Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych
  • Portal Medyczny MEDtube
  • Szukam Inwestora